CARMEN
URBS AMOR – arcanum jam fas sit promere nomen, –
quis pro te vitam fudit cum sanguine primus?
Multum sublustri saeclorum tempore fletus
ad Tiberim Pallas. Flores dedit arbutus albos |
|
et rubras tricolor bacas frondesque perennes. | 5 |
Ex hac compositus puero fuit arbore lectus.
Mille viri reduci comites ad tecta fuerunt.
Olli rex genitori silvestri pauper in aula,
Faunus erat, silvas habitans et saxa Palati. |
|
Necdum tu stabas; quin tum spectare licebat | 10 |
muscoso sparsum Capitoli rudere collem,
et fractis virides muris albescere dumos
Ianiculi. Duo corruerant ibi tempore victa
oppida. Dein inopem Faunum tectasque maniplis |
| aedes, passeribus sub culmine mane sonantes, | 15 |
aetas delevit. Pecudesqtie Palatia pascunt.
Quod si qui pastor gemitus audire luporum
visus erat, securus oves claudebat in antro.
Olfecit clausum noctu lupa saepe lupercal. |
| Tandem cum flores jam ver aperiret, et undas | 20 |
volveret uberior magno cum murmure Thybris,
fulserunt olim campis et collibus ignes
undique, nocte sacra, flammas ut curreret amnis.
Pastores circum domibus silvestribus ignem |
| subdiderant, cum mutarent umbracula muris. | 25 |
Mane Palatinum collem cingebat arator,
imas proscindens in quadrum vomere glebas.
Illi vacca jugum pariter taurusque tulerunt;
innixique pedo, caprinis pellibus hirti, |
| astabant operi cives hinc inde futuri. | 30 |
At quibus error erat per devia pabula cordi
semper, et usque recens antiquis terra sub astris,
semina ridebant caeco peritura veterno.
Torvi utrinque oculi: motabat anhelitus auras. |
| Principis hac stabat frater, nutritus eodem | 35 |
lacte ferae, pastor dedignans ore colonum.
Sed taciti durare boves tacitosque per omnes
pergere, terribilem fugientes pone bubulcum.
Hic ample sub sole datis immobilis alis |
| forma aquilae visa est opus observare diu, mox | 40 |
nil flectens oculos alto se mergere gaelo.
FLORA, – vocat sacro te caelum nomine Floram –
sic exsistebas e duro roscida sulco.
Ver erat: hinc frueris fecundo vere perennis. |
| Spirabant tepidi genitali flamine venti: | 45 |
inde per immensas sparsisti semina gentes.
Splendidior gladio patientis vomis aratri
tum potiebatur solida per vulnera terra.
At iuxta Tiberis lutulento flumine ripas |
| lambebat maiora sonans pubemque vocabat | 50 |
ad mare caeruleum. – Tiberim quoque scindite ferro!
Aequor arate maris! Sulcet pro vomere prora! –
Tunc amor undarum, pastorum more vagarum,
incessit memores, atque orbem pascere totum. |
| At vixdum primo rubuerunt vespere colles | 55 |
gramina cum taurus vana tonderet in urbe,
fumidus et compar, subito clamore resultant
valles et ripae. Sulco pugnatur in ipso.
Labuntur tinctae terrestri sanguine nubes. |
| Pacis coepisti tu sic imponere morem, | 60 |
flora, dolens, nam sanguineos in flore colores
inque vereconda tantummodo virgine laudas.
Melle, oleo, vino gaudes, non sanguine, Flora.
Tu profugis sanctum securi limen asyli! |
| Tu populis mundum diversis una paristi! | 65 |
Tu dis, expulsis regno temploque, favissas!
Humani generis salve domus ara forum lex
communis! Quid, si rueres? Te Barbarus olim
diripuit, stravit flammisque sequacibus ussit. |
| Purior e flammis, a ferro grandior exstas. | 70 |
Dein hostis macie lentoque absumere leto
te statuit. Cuncti tota decedere iussi
urbe abeunt homines et moenia sola relinquunt.
Aurea sic placitum est secum deserta putrescat |
| urbs atque ipsa in se, minimo vel momine, sidat. | 75 |
Hinc intra sacros sunt facta silentia muros.
Cingebant magnum pomoeria magna sepulcrum.
Clamoso interdum remeantes agmine corvi
mirum sollicitant hominum rerumque soporem, |
| cautaque per tenebras vulpes iterat gannitum. | 80 |
Tum rediere lupae longo post tempore priscae
notaque Caesareas quaerebant antra per aedes.
Halitus exibat jam nullus ab urbe: iacebat
per septem ingenti porrecto corpore montes. |
| Ausus sed noctu temptare Palatia rastro | 85 |
fossor, ut hinc ferret praedam peregrinus et aurum,
deriguit viso sub terris lumine, nec non
effosso stupuit proceri membra sepulcro
magna viri, magno confossi vulnere pectus. |
| Ille fuit iuvenis viva sub lampade Pallas, | 90 |
urbis primitiae. Quid enim cum morte tibi? Tu
post multas caedes, post longa oblivia rerum
et casus tantos surgentesque undique flammas,
tu supra cineres formidatasque ruinas, |
| altior exsistens omni de morte triunphas; | 95 |
te populis juris per te consortibus offers
mirandam jamnunc in primo flore iuventae,
Pallantis similem, tutam fulgentibus armis,
accinctam gladio: sursum tua dextera tollit |
| conlustrans terras aeternam lampada, ROMA! | 100 |